НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН ХЯНАЛТЫН ЧИГЛЭЛЭЭР

0
185

Нийгмийн даатгал нь ямар хэлбэртэй вэ? Хэрхэн яаж даатгалд хамрагдаж, ямар журмаар даатгуулах вэ?

Нийгмийн даатгал нь Заавал даатгуулах, Сайн дураар даатгуулах гэсэн 2 хэлбэртэй байна.

  • Аж ахуй нэгж байгууллага иргэнтэй хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллагч
  • Төрийн албан хаагч
  • Аж ахуйн нэгж байгууллагын болон иргэний малыг тэдэнтэй байгуулсан гэрээний дагуу маллаж байгаа малчин тус тус хамрагдана.

Сайн дурын даатгалд:

  • Дээрх заавал даатгагдсанаас бусад хувиараа хөдөлмөр эрхлэх замаар үйлдвэрлэл ажил үйлчилгээ эрхэлж байгаа иргэд Үүнд: -Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч эзэд
  • Чөлөөт уран бүтээлчид
  • Хувийн аж ахуй малчид, тариаланчид гэх зэргээр хамаарагдана.

Даатгуулагч, ажиллагч гэж хэн бэ?

Нийгмийн даатгалын тухай хууль болон гэрээний үндсэн дээр даатгагчид шимтгэл төлж тогтмол даатгуулсан нийгмийн даатгалын сангаас тэтгэвэр тэтгэмж төлбөр авах эрх бүхий иргэнийг даатгуулагч гэнэ. Аж ахуйн нэгж байгууллагад байнгын улирлын шинжтэй түр хугацааны аливаа ажлыг хөдөлмөрийн гэрээгээр эрхэлж цалин хөлс авч байгаа монгол улсын харьяат 16-аас дээш насны иргэн, гадаадын иргэн харьяалалгүй иргэнийг ажиллагч гэнэ.

Даатгагч, ажил олгогч гэж хэн бэ?

Нийгмийн даатгалын тухай хууль тогтоомжийн дагуу ажил олгогч даатгуулагчаар нийгмийн даатгалын шимтгэл төлүүлэн нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгийг бүрдүүлж даатгуулагчдад тэтгэвэр тэтгэмж төлбөр олгох үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа хуулийн этгээдийг даатгагч гэнэ.Зохих хууль тогтоомжийн дагуу иргэнийг хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллуулж түүний нийгмийн даатгалын шимтгэлийг төлөх үүргийг хүлээсэн аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэнийг ажил олгогч гэнэ.

Ажил олгогч нь шимтгэл төлөх талаар ямар үүрэг хүлээх вэ?

Ажил олгогч нь өөрийн болон даатгуулагчийн шимтгэл төлөх талаар дараах үүрэг хүлээнэ. Үүнд:

  • Сарын хөдөлмөрийн хөлс, түүнтэй адилтгах орлого болон түүнд ногдох шимтгэлийг үнэн зөв тодорхойлж, тогтоосон хугацаанд нийгмийн даатгалын санд төлөх
  • Шимтгэл ногдуулах, төлөхтэй холбогдсон мэдээ тайланг тогтоосон хугацаанд гаргаж харьяалах нийгмийн даатгалын байгууллагад хүргүүлэх
  • Нийгмийн даатгалын холбогдолтой анхан шатны болон нягтлан бодох бүртгэлийг тогтоосон журмын дагуу хөтөлж тайлан тэнцэл гаргах
  • Нийгмийн даатгалын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн тохиолдолд уг зөрчлийг арилгах талаар эрх бүхий байгуулага албан тушаалтнаас тавьсан хууль ёсны шаардлагыг биелүүлэх

Нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх үүрэг бусдад хэрхэн шилжих вэ?

Ажил олгогч \аж ахуйн нэгж байгууллага\ нь нэгдэх салах буюу бусад хэлбэрээр өөрчлөн зохион байгуулагдах тохиолдолд шимтгэл төлөх үүрэг нь шинээр бий болсон этгээд \аж ахуйн нэгж байгууллага\-д шилжинэ.

Аж ахуйн нэгж, байгууллага, албан тушаалтан хариуцлага хүлээх тохиолдол

Нийгмийн даатгалын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй бол нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх аж ахуйн нэгж байгууллага, албан тушаалтан дараах хариуцлага хүлээнэ. Үүнд:

  • Ажил олгогч шимтгэл ногдох хөдөлмөрийн хөлсний сан, түүнтэй адилтгах орлогыг нуусан буюу хэмжээг санаатай бууруулсан тохиолдолд орлогод ногдох шимтгэлийг нөхөн төлүүлж, мөн орлоготой тэнцэх хэмжээний алданги ногдуулна.
  • Дутуу төлөгдсөн буюу хугацаандаа төлөгдөөгүй шимтгэлийг нөхөн төлүүлж, шимтгэлийн дүнгээс хугацаа хэтрүүлсэн хоног тутамд 0.3%-ийн алданги ногдуулна.
  • Тооцооны алдаа гаргаснаас дутуу төлсөн шимтгэлийг нөхөн төлүүлж, уг шимтгэлийн дүнгээс тооцооны алдаа гаргаснаас хойшх хугацааны хоног тутамд 0.1%-ийн алданги ногдуулах боловч алдангийн нийт хэмжээ дутуу төлсөн шимтгэлийн 30%-иас хэтэрч болохгүй.

Сайн дурын даатгуулагчийн нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөх хэмжээ.

Сайн дураар даатгуулагч нь сарын хөдөлмөрийн хөлс түүнтэй адилтгах орлогоосоо дор дурьдсанаас багагүй хувиар нийгмийн даатгалын шимтгэл төлнө./ Энэ хувь хэмжээ 2008 оны 5-р сарын 08 ны өдрийн хуулиар өөрчлөгдсөн/  

№        Даатгалын төрөл           Төлөх шимтгэлийн хувь хэмжээ / хувиар/

1          Тэтгэвэрийн даатгал                     10

2          Тэтгэмжийн даатгал                     1.0

3          ҮОМШӨ-ний даатгал                    1.0

            Бүгд                                            12:0

Нийгмийн даатгалын сангаас олгох ажилгүйдлийн тэтгэмж

болон түүнтэй холбоотой асуулт хариулт

 1.Ажилгүйдлийн тэтгэмж гэж юу вэ?

    Даатгуулагч ажилгүй болох үед ажилгүйдлийн саНгаас олгох мөнгөн тусламжийг хэлнэ

2.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг ажилгүй хүн бүр авах уу?

   Ажилгүй хүн бүр авахгүй. Даатгуулагч ажилгүйдлийн даатгалын шимтгэлийг ажилгүй болохоос өмнө 24 сараас доошгүй хугацаанд, үүнээс сүүлийн 9 сард нь тасралтгүй төлсөн нөхцөлд ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрх нь үүснэ

3.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг хаанаас авдаг вэ?

   Оршин суугаа нутаг дэвсгэрийнхээ хөдөлмөр эрхлэлтийн албанаас авна

4.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг авахын тулд даатгуулагч ямар зүйлүүдийг бэлтгэх хэрэгтэй вэ?

Ажилгүй болсон иргэн ажлаас халагдсанаас хойш 14 хоногын дотор хөдөлмөр эрхлэлтийн албанд холбогдох баримт бичгийн хамт бүртгүүлнэ. Хүндэтгэн үзэх шалтгаантай бол хугацааг сунгаж болдог

5.Ямар баримт бичиг бүрдүүлэх вэ?

  • Хөдөлмөр эрхлэлтийн албанаас гаргасан маягтын дагуу бөглөсөн өргөдөл
  • Нийгмийн даатгалын дэвтэр
  • Ажлаас халагдсан тухай тушаал

6.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг хэрхэн яаж тооцож олгох вэ?

Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг шимтгэл төлсөн сүүлийн 3 сарын орлогын дунджаас дараахь хувь хэмжээгээр тооцож олгоно.

№        Шимтгэл төлж ажилласан хугацаа         Тэтгэмж бодох хувь хэмжээ

1                      5 хүртэл                                                    15%

2                    5-10 хүртэл                                                 50%

3                   10-15 хүртэл                                                60%

4                16 ба түүнээс дээш                                          70%

7.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг ямар хугацаанд олгох вэ? Ажилгүйдлийн тэтгэмжийн доод хэмжээ гэж тогтоодог уу?

  • Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг ажилгүй болсноос хойш ажлын 126 өдөр дуусталх хугацаанд олгоно.
  • Ажилгүйдлийн тэтгэмжийн доод хэмжээ нь тухайн үеийн хөдөлмөрийн хөлсний доод     хэмжээний 75 хувиас багагүй байна.

8.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг нэг удаа, бүрэн олгох уу?

   Хуулиар 2 удаа олгохоор заасан байдаг.

9.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг ажлын 126 өдрөөс цөөн өдрөөр тооцож олгох   тохиолдол бий юу?

Дараахь үндэслэлээр ажлаас халагдсан тохиолдолд ажлын 36 өдөрт оногдохыг хасаж олгоно. Үүнд:

  • Өөрийн санаачлагаар ажлаас халагдсан тохиолдолд
  • Хөдөлмөрийн сахилгыг удаа дараа буюу ноцтой зөрчсөн тохиолдолд

10.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг ямар үед зогсоох вэ?

  • Хөдөлмөр эрхлэлтийн албанаас санал болгосон ажлын байранд ажиллахаас 2 удаа татгалзсан тохиолдолд
  • Хөдөлмөр эрхлэлтийн газар, нийгмийн даатгалын байгууллагаас зохион байгуулсан ажилд хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр татгалзсан
  • Ажилгүйдлийн даатгалын сангаас сургалтыг нь хариуцаж зохион байгуулсан сургалтанд хамрагдаагүй
  • Хорих ял эдлүүлэх тухай шүүхийн таслан шийдвэрлэх тогтоол хүчин төгөлдөр болсон

11.Ажилгүйдлийн тэтгэмжийг нэг удаа авсан даатгуулагч дахин авч болох уу?

        Урьд нь ажилгүйдлийн тэтгэмж авсан даатгуулагч ажилгүйдлийн даатгалын шимтгэлийг дахин 3 сар төлсөн нөхцөлд ажилгүйдлийн тэтгэмж авах эрх үүснэ.

12.Ажил идэвхитэй эрэлхийлж буй, ажил хөдөлмөр эрхлэхэд бэлэн хүн гэж ямар хүнийг хэлэх вэ?

Хөдөлмөр эрхлэлтийн албанд бүртгэлтэй, хөдөлмөрийн насны, ажил хөдөлмөр эрхлэхийн тулд өөрөө хүчин чармайлт гаргаж байгаа, мэргэжил, боловсрол, ур чадварыг нь харгалзан хөдөлмөр эрхлэлтийн албанаас санал болгосон ажилд тогтоосон хугацаанд орж ажиллахад бэлэн байгаа иргэнийг “ажил идэвхитэй эрэлхийлж, хөдөлмөр эрхлэхэд бэлэн байгаа ажилгүй хүн” гэж ойлгоно.

Санал, сэтгэгдэл үлдээх хэсэг

Энд сэтгэгдэлээ бичнэ үү
Та нэрээ энэ хэсэгт бичнэ үү